Boğaz balıkçılığı: akıntı, türler ve 48 kıyı noktası

İstanbul Boğazı kataloğumuzda kıyıdan olta atılabilecek 48 nokta taşıyor: Karadeniz ağzındaki Garipçe’den Marmara ağzındaki Ahırkapı’ya kadar. Yaklaşık 30 km uzunluğundaki bu su yolunda balığı çoğu zaman mevsimden önce akıntı belirliyor.

Aşağıda üç şey var: Boğaz’ın suyu nasıl hareket ettiriyor, 48 nokta nerede ve ne tür bir yapıda, hangi balık hangi ayda ve hangi boyun altında suya dönmeli.

İki katlı akıntı

Boğaz’da su iki yöne birden akar. Üstte, daha az tuzlu Karadeniz suyu güneye, Marmara’ya iner; altta, daha tuzlu ve ağır Marmara suyu kuzeye, Karadeniz’e çıkar. Kıyıdan atan biri için belirleyici olan üstteki akıntı: yemi, sahteyi ve kurşunu o taşır.

• Poyrazda üst akıntı hızlanır. En sert hissedildiği yerlerden biri Arnavutköy ile Bebek arasındaki Akıntıburnu; adını da buradan alır.
• Lodosta yüzey akıntısı yavaşlar; kuvvetli ve uzun süren lodosta tersine bile dönebilir.
• Koy içlerinde ana akıntının tersine dönen anafor oluşur. Akıntının yavaşladığı bu kenarlar küçük balığı, onun peşindeki avcı balığı toplar.

Pratik sonucu şu: aynı noktada poyrazlı bir günde dibi tutmayan kurşun, sakin bir günde ağır gelir. Akıntı sertse takımı ağırlaştır, yavaşsa hafiflet; atışı akıntının yukarısına yapıp takımın sürüklenerek balığın önüne gelmesine izin ver.

48 nokta nerede?

İlçelere göre: Sarıyer 12, Beykoz 8, Beşiktaş 8, Üsküdar 8, Fatih 7, Beyoğlu 5. Kuzeyden güneye üç kesim:

• Karadeniz ağzı. Garipçe Kalesi, Rumeli Kavağı, Anadolu Kavağı, Sarıyer. Karadeniz’den gelen su Boğaz’a burada girer; göçmen sürülerin ilk karşılandığı kesim.
• Orta Boğaz. Yeniköy, Emirgan, Kanlıca, Rumeli Hisarı, Anadolu Hisarı, Kandilli, Bebek, Akıntıburnu, Arnavutköy. Boğaz’ın en dar yeri burada: Rumeli Hisarı ile Anadolu Hisarı arası yaklaşık 700 m. Derin su da kıyıya yakın; batimetri verisine göre Kanlıca’da kıyıdan 300 m açıkta derinlik 30 metreyi, Emirgan’da 600 m açıkta 40 metreyi geçiyor.
• Marmara ağzı. Ortaköy, Kuzguncuk, Beşiktaş, Üsküdar, Harem, Sarayburnu, Ahırkapı Feneri. Boğaz burada Marmara’ya açılır; kıyıda dolgu, kordon ve vapur iskeleleri ağırlıkta.

Nokta tipi: Boğaz bir iskele kıyısı

48 noktanın 38’i iskele ya da rıhtım. Boğaz kıyısının büyük kısmı rıhtım ve dolgu olduğu için kumsal neredeyse yok; kayıtlarımızda yalnızca ikisi var: Rumeli Kavağı Plajı ve Yeniköy Plaj Parkı. Geri kalanlar iki dere ağzı (Göksu ve Kanlıkavak), iki kordon (Akıntıburnu ile Harem–Üsküdar arası), Ortaköy’deki koy, Ahırkapı Feneri’nin burnu ve iki karma kıyı: Garipçe Kalesi ile Sarayburnu.

İskelenin artısı derin suya yürüyerek ulaşmak ve akşam ışığı; eksisi vapur trafiği. Yanaşma sırasında olta çekilir, iskele görevlisinin uyarısı her zaman önce gelir.

Hangi balık, hangi ay?

Önce bir not: aşağıdaki ilk liste bu noktalardaki av kayıtları değil, modelimizin tür, habitat ve deniz eşleşmesi. Model Boğaz noktalarının en az 39’unda şu türleri bekliyor: istavrit, sarıkuyruk istavrit, lüfer, levrek, ispari, çipura, eşkina, kupez, melanur, sargoz, karagöz ve sarpa.

Boğaz’ı asıl kalabalıklaştıran göçmen balık. Sonbaharda Karadeniz’den Marmara’ya inen sürüler Boğaz’dan geçer, ilkbaharda yön tersine döner. Marmara için kayıtlarımızdaki verimli aylar ve amatör balıkçılıktaki asgari boylar:

Lüfer büyüdükçe farklı adlarla anılır: küçükten büyüğe çinekop, sarıkanat, lüfer, kofana. Adı ne olursa olsun tür aynı, yasal sınır da aynı: 18 cm. Ölçmeden kovaya koyma.

Takım: akıntıya göre

• İstavrit: çapari; doğal yem olarak karides ya da hamsi parçası.
• Lüfer: spin; minnow, kaşık ya da silikon. Doğal yemde istavrit ve zargana.
• Palamut: sırtı, spin ya da jig; kaşık ve minnow.
• Levrek: spin; minnow, silikon ya da yüzey sahtesi. Dere ağızları yağmurdan sonra öne çıkar.
• Kefal: bolognese; ekmek, kurt ya da karides.

Gün doğumu ve gün batımı çevresi, bu türlerin çoğu için kayıtlarımızdaki önerilen saat.

Kurallar

Boy ve miktar sınırları, amatör su ürünleri avcılığını düzenleyen 2024/21 sayılı tebliğin 7. çizelgesinde; tebliğ 1 Eylül 2024 – 31 Ağustos 2028 arasında geçerli. Tablodaki türlerin hepsinde günlük miktar sınırı kişi başı 5 kg. Bütün türlerin listesi: avlanabilir balık boyları.

Yer kuralları da var: bazı rıhtımlar liman sahası ya da askerî alan içinde kalıyor. Tabelada yasak yazıyorsa orası yasaktır.

Gitmeden önce

Üç şeye bak: rüzgâr yönü (poyraz mı lodos mu, akıntıyı o belirliyor), türün mevsimi ve yasal boy. Rüzgârı ve her noktanın güncel koşulunu harita gösteriyor. İstanbul’un geri kalanı için İstanbul balık meraları sayfasına ve İstanbul’da balık tutulacak yerler yazısına, ay ay döküm için Marmara’da hangi ayda hangi balık tutulur? yazısına bakabilirsin.