5 dk okuma
Hangi rüzgârda balık tutulur?
Balıkçılar arasındaki en eski tartışmalardan biri: hangi rüzgârda balık tutulur, lodosta balık tutulur mu, poyraz avı bozar mı? Kesin bir kural yok, çünkü aynı rüzgâr bir kıyıda avı açarken karşı kıyıda kapatıyor. Ama rüzgârın suda ne yaptığını anlarsan o gün nereye gideceğini tahmin etmek kolaylaşır.
Rüzgâr aslında ne yapıyor?
Üç şey: suyu karıştırır, yem balığını sürükler ve suyun sıcaklığını değiştirir. Balığın tepkisi bu üçünün bileşimine göre şekillenir; belirleyici olan da rüzgârın adından çok kıyıya göre hangi yönden estiğidir.
- Kıyıya vuran rüzgâr suyu bulandırır, yem balığını kıyıya sürükler ve avcı türleri de peşinden getirir. Hafif ve orta şiddette genellikle iyi haberdir.
- Kıyıdan esen rüzgâr suyu berraklaştırır; balık açığa çekilir ve derin sularda kalır. Atış mesafesi artar ama balık da uzaklaşır.
- Kıyıya paralel rüzgâr akıntı oluşturur; burun ve mendirek uçlarında yem balığının toplanmasına yol açabilir.
Yerel adlarıyla rüzgârlar
Türkiye kıyılarında rüzgârlar yön adlarıyla anılır. Sekiz ana yönün her birinin adı var: kuzeyden yıldız, kuzeydoğudan poyraz, doğudan gündoğusu, güneydoğudan keşişleme, güneyden kıble, güneybatıdan lodos, batıdan günbatısı ve kuzeybatıdan karayel eser. Av açısından en çok konuşulan dördü şunlar:
- Poyraz (kuzeydoğu) — Karadeniz kıyısında dalgayı hızla büyütür, Marmara’da suyu soğutur.
- Lodos (güneybatı) — Marmara’da suyu ısıtır ve bulandırır; sertleşirse denizi kabartır.
- Yıldız (kuzey) — açık kuzey kıyılarında hızla dalga yapar.
- Keşişleme (güneydoğu) — Ege ve Akdeniz’e nemli, ılık hava getirir.
Lodosta balık tutulur mu?
Tutulur, ama zamanlaması önemli. Lodos Marmara’nın kuzey kıyısına, yani İstanbul ve Tekirdağ sahillerine doğrudan vurur. Başladığı ilk saatlerde suyu karıştırıp yem balığını kıyıya ittiği için levrek ve lüfer gibi avcı türler kıyıya yaklaşır. Sertleştiğinde ise dalga büyür, su çamur rengine döner ve kıyıdan olta atmak hem verimsiz hem tehlikeli hâle gelir.
Deneyimli balıkçıların çoğu lodosun kendisinden çok dönüşünü bekler: rüzgâr dinip su durulmaya başladığında, hâlâ hafif bulanıkken av yeniden açılır. İstanbul Boğazı’nda lodos ayrıca yüzey akıntısını yavaşlatır, kuvvetli estiğinde tersine bile çevirebilir; ayrıntısı Boğaz balıkçılığı yazısında.
Poyrazda balık tutulur mu?
Poyraz Karadeniz kıyısında kıyıya vuran rüzgârdır; Şile’den Sinop’a kadar kumsallarda dalgayı büyütür. Hafif poyrazda surf casting için aranan köpüklü su oluşur, sert poyrazda ise takım dibi tutmaz. Marmara’nın kuzey kıyısı aynı rüzgârda korunaklı kalır; bu yüzden İstanbul’da poyrazlı günlerde Marmara sahili, lodoslu günlerde Boğaz’ın korunaklı koyları tercih edilir. Poyrazın suyu soğuttuğu, soğuyan suda da balığın daha derine indiği unutulmamalı.
Aynı rüzgâr, farklı kıyı
Bir rüzgârın iyi mi kötü mü olduğunu kıyının baktığı yön belirler. Karadeniz kıyısı kuzeye bakar; yıldız, poyraz ve karayel burada kıyıya vurur, lodos ve kıble ise denizi düzleştirir. Marmara’nın güney kıyısında durum tersine döner: Mudanya ya da Bandırma’da kıyıya vuran rüzgâr poyrazdır. Ege kıyısı batıya açıktır; yaz öğleden sonraları denizden esen imbat suyu çırpar. Akdeniz kıyısı güneye baktığı için lodos ve kıble dalga yapar, poyraz kıyıdan eser ve suyu berraklaştırır.
Kaç m/s’ye kadar çıkılır?
Kıyıdan avlanmak için 8 m/s pratik bir üst sınır; bu, saatte yaklaşık 29 kilometre demek. Kabaca şöyle düşünebilirsin:
- 0–3 m/s (saatte 11 km’ye kadar) — deniz çarşaf gibi. Su berrak, balık ürkek; ince takım ve uzak atış gerekir.
- 3–6 m/s (saatte 11–22 km) — yüzey hafif çırpıntılı. Çoğu tür için en rahat aralık.
- 6–8 m/s (saatte 22–29 km) — atış zorlaşır, misina savrulur. Rüzgâr kamış ucuna yük bindirdiği için vuruşu hissetmek güçleşir; korunaklı nokta aramak gerekir.
- 8 m/s ve üstü — dalga büyür, kıyıdan av hem zor hem riskli.
Kayalık kıyıda ıslak taş kaygan olur; rüzgâr sınırın altında olsa bile dalga sıçraması tehlikeli olabilir.
Rüzgâra göre takım ve duruş
Rüzgâr yalnızca balığı değil, atışı da değiştirir. Arkadan esen rüzgâr atışı uzatır; karşıdan esen rüzgârda aynı mesafe için daha ağır kurşun ya da daha ince misina gerekir. Yandan esen rüzgâr misinaya karın yaptırır: takım sürüklenir, vuruş geç hissedilir. Böyle günlerde kamış ucunu suya yaklaştırmak ve misinayı gergin tutmak işe yarar. Şamandıralı takım dalgalı suda yerinde durmaz; dip takımına ya da ağır bir sahte yeme geçmek daha doğrudur.
Nokta seçimi de aynı mantıkla yapılır. Rüzgârın vurduğu açık kıyı yerine bir burnun, mendireğin ya da koyun rüzgâr altında kalan tarafı hem atışı kolaylaştırır hem de yem balığının sığındığı sakin suyu sunar. Avcı balıklar çoğu zaman tam bu sınırda, çalkantılı su ile durgun suyun birleştiği hatta gezer.
Rüzgâr dönerken av neden açılır?
Balıkçıların ortak gözlemi şu: en hareketli saatler rüzgârın yön değiştirdiği saatlerdir. Dönüşten önce hava basıncı düşer, su karışır ve yem balığı yer değiştirir; avcı türler de bu hareketi izler. Poyrazdan lodosa ya da lodostan poyraza geçişte denizin birkaç saatliğine sakinlediği aralık bu yüzden kaçırılmaması gereken bir pencere sayılır. Bu bir kural değil eğilim; aynı dönüş bir gün bol av getirirken ertesi gün hiçbir şey getirmeyebilir.
Hangi balık hangi rüzgârı sever?
Levrek köpüklü, karışmış suda çoğu zaman kıyıya sokulur; kıyıya vuran hafif rüzgâr levrek avı için fırsattır. Lüfer ve palamut yem balığını izlediği için rüzgârın sürüyü ittiği kıyıda görünür; bu kural hemen hemen her kıyıda geçerlidir. Çipura, karagöz ve sargoz gibi ürkek türlerde hafif bulanıklık balığın çekingenliğini azaltır; bulanık sularda balık yeme daha rahat yaklaşır, ama çamurlaşmış suda av durur. Mezgit ve kalkan gibi dip balıklarında belirleyici olan rüzgârdan çok dalganın dibi ne kadar karıştırdığıdır.
Rüzgâr tek başına yeterli değil
Rüzgâra bakıp dalgaya bakmamak sık yapılan hata. Rüzgâr dinse bile ölü dalga saatlerce devam edebilir. Karar verirken üçünü birlikte oku: rüzgâr, dalga ve basınç eğilimi. Bu üç sayının ne anlattığını denize çıkmadan önce hangi üç sayıya bakmalı yazısında açtık; o anki rüzgâr yönünü ve hızını ise haritadaki rüzgâr katmanından görebilirsin.
Buradaki bilgiler seyir amaçlı kullanılamaz. Tekneyle açılacaksan resmî meteoroloji kaynaklarına bak.