4 dk okuma
Çipura ne zaman, hangi yemle ve kaç cm’den tutulur?
Çipura Marmara, Ege ve Akdeniz’de yıl boyu kayıtlı. 861 av sahası, kayıtlı yemler ve 20 cm’lik yasal sınır.
Çipura (Sparus aurata), iki gözünün arasındaki altın bantla tanınan, kıyı balıkçılığının tanıdık sparidlerinden biri. Kataloğumuzda Marmara, Ege ve Akdeniz’de kayıtlı, Karadeniz satırı yok; üç denizde de on iki ayın tamamı verimli işaretli. Asgari avlanma boyu 20 santimetre.
Ne zaman: yıl boyu kayıtlı, ama her ay aynı değil
Marmara, Ege ve Akdeniz satırlarının üçünde de ocaktan aralığa bütün aylar işaretli; çipura kataloğumuzda yıl boyu kayıtlı. Takvimde bu türe ait bir açılış ya da kapanış ayı yok, tebliğde de türe özel bir kapalı dönem bulunmuyor.
Yine de kıyıdaki gözlem mevsimlere göre değişiyor. Genel balıkçılık bilgisi olarak çipura ılık aylarda sığ kumluklara, lagünlere ve dere ağızlarına yaklaşır; su soğudukça daha derin ve daha durgun sulara çekilir. Dalgalı günlerin ertesinde kumsalın bulanık şeridi, dipten açılan kabuklu canlıları ortaya çıkardığı için çipurayı kıyıya çeker. Sonbahar, balıkçıların çipurayı çoğu zaman en çok konuştuğu mevsim. Bunu ay tablosu değil, kıyı balıkçılığının genel birikimi söylüyor; aynı ay içinde bile suyun sıcaklığı ve berraklığı sonucu değiştirir. Çıkmadan önce bakılacak değerler için denize çıkmadan önce hangi üç sayıya bakmalı yazısı iyi bir başlangıç.
Altın alın, koyu leke: çipurayı tanımak
Çipuranın gövdesi derin, oval ve yanlardan basık; rengi gümüşi-gri. En belirgin işaret iki gözün arasında uzanan altın sarısı bant; balığa başka dillerde “altın alınlı” anlamına gelen adlar veren de bu. Solungaç kapağının üst köşesinde koyu bir leke bulunuyor, yanlarda ince boyuna çizgiler seçilebiliyor. Çeneler güçlü, arka dişler öğütücü: çipura kabuklu canlıları kırarak beslenir. Kataloğumuzda yerel adları “Çipura” ve “Çupra”.
Kıyıda aynı aileden sargoz ve karagözle yan yana çıkabiliyor. Sargozun yanlarında dikey çizgiler, karagözün ensesinde ve kuyruk sapında iki koyu bant var; çipurada bu desenler yok, alın bandı ise yalnız onda. Üç türün sınırı farklı: çipurada 20, sargosta 21, karagözde 18 santimetre.
Üç denizde 861 saha
Çipura Türkiye kıyısında kataloğumuzda toplam 861 sahaya bağlı: Ege 319, Marmara 302, Akdeniz 240. Oranlara bakınca yaygınlık daha net görünüyor: kataloğumuzdaki 377 Ege sahasının 319’unda, 398 Marmara sahasının 302’sinde ve 295 Akdeniz sahasının 240’ında çipura kaydı var. Burada ölçülen şey bolluk değil yaygınlık: kaç sahada kayıt bulunduğu.
İl sıralaması üç denize yayılıyor: Antalya 151, İstanbul 150, Muğla 135, Çanakkale 97, İzmir 83, Balıkesir 57. Akdeniz’in Antalya’sı ile Marmara’nın İstanbul’u arasında yalnızca bir sahalık fark var; çipura birbirinden çok farklı iki kıyıda neredeyse aynı sayıda sahaya bağlı. Kayıtlı yaşam alanı kumluk ve taşlık kıyı, kıyıdan avlanabilirlik “yüksek”: yürüyerek ulaşılan kumsallar, taşlık geçişler ve liman içleri bu türün alanı. Kayıtlı ortam deniz ve acı su; tuzluluğun düştüğü lagün ve dere ağızları da bu yüzden çipura kıyısına giriyor.
Karadeniz satırının boş olması, çipuranın orada hiç görülmediğini değil, kataloğun bu kıyı için kayıt taşımadığını gösteriyor.
Yem: mamun, sülünez, yengeç, midye
Tür kaydında doğal yem olarak mamun, sülünez, yengeç ve midye, sahte yem olarak silikon kurt ve küçük jig yazılı. Av tekniği alanında üç başlık var: dip, surf ve LRF. Deniz satırlarına inince üç denizde de teknik surf casting, öne çıkan yem sülünez.
Her denizin kendi destek yemi listesi var: Marmara’da hamsi, istavrit ve karides; Ege’de sardalya, mamun ve sülünez; Akdeniz’de sardalya, kalamar ve karides. Yengeç ve midyenin listede yer alması balığın dişleriyle uyumlu; kurt yemleri ise kumsalda dibi tarayan çipurayı hedefliyor. Mamun ve sülünez iğneye boydan boya geçirilerek takılır; iğnenin ucu yemin içinde kalmalı, kıvrılan uç ise balığa doğal bir hareket verir.
Kumsalda surf, taşlıkta hafif takım
Kumsalda surf casting için yaygın düzen uzun bir kamış, dipte sabit duran bir kurşun ve uzun bir köstek; yem, dalganın kumu karıştırdığı şeridin hemen ötesine düşmelidir. Çipura yemi önce ağzında ezip yoklar, kamışın ucundaki ilk titreme çoğu zaman gerçek vuruş değildir. Acele edilen vuruş yemi boşa çıkarır; balığın yemi alıp uzaklaşmasını beklemek gerekir.
Taşlık kıyıda ise daha hafif bir dip takımı ya da LRF ile silikon kurt, taşların önündeki kumlu boşluklarda yavaşça sürüklenir. Balık güçlüdür; misinayı ve düğümleri her atıştan önce kontrol etmek kaybı azaltır.
Çipurayı kıyıya aldığında sırt yüzgecindeki sert dikenlere dikkat et; yüzgeci geriye doğru yatırarak kavramak elini korur. Boyu sınıra yakınsa ölçmeden kovaya koyma. 20 santimetrenin altındaki balığı ıslak elle tut, iğneyi zorlamadan çıkar ve suya bırak; iğne derindeyse misinayı kısa kesmek, sökmeye uğraşmaktan daha az zarar verir.
Boy ve miktar
| Tür | Asgari boy | Günlük sınır | Kapalı dönem |
|---|---|---|---|
| Çipura | 20 cm | 5 kg | — |
| Sargos | 21 cm | 5 kg | — |
| Karagöz | 18 cm | 5 kg | — |
| Levrek | 25 cm | 5 kg | — |
Dayanak: 6/2 numaralı amatör avcılık tebliği, 2024/21 Çizelge 7. Çipura için türe özel bir zaman yasağı belirtilmemiş; yıl boyu geçerli olan kural boy ve miktar, alan ve yöntem hükümleri de ayrıca saklı. Miktarlar kişi başı ve günlük. Tablo hızlı bir başvuru için; bağlayıcı olan resmî tebliğ, ava çıkmadan önce güncel yayına bak. Kıyıda sık birlikte anılan levrekle beraber bütün türlerin sınırları avlanabilir balık boyları sayfasında.
Türün künyesi, deniz deniz ay tablosu ve yem kayıtları çipura tür sayfasında bir arada.