Domuz Köpekbalığı

İlk bakışta köpekbalığına pek benzemiyor. FishBase türü, başka hiçbir şeyle karıştırılmayacak yüksek gövdesi ve fırça kılı gibi pürüzlü derisiyle tuhaf görünümlü, küçük bir köpekbalığı olarak tarif ediyor. Shark Trust’ın tanıma rehberi ayırt edici işaretleri şöyle sıralıyor: kısa, küt bir burun; yanlardan basık, kesiti üçgen bir gövde; her birinde birer diken bulunan iki büyük, yelken gibi sırt yüzgeci; gözlerin arkasında çok büyük, dikine uzamış solunum delikleri (spiraküller) ve iri deri dişçikleriyle kaplı kalın kaş çıkıntıları. Renk için iki kaynak birbirine yakın: FishBase tek düze gri ile gri-kahverengi arası diyor; Shark Trust bu renklere başta ve yanlarda koyu lekeleri, gözün altındaki açık renkli yatay çizgiyi ekliyor. Shark Trust’a göre türün ailesi Oxynotidae beş türden oluşuyor ve hepsi olağandışı büyük sırt yüzgeçleriyle ilk bakışta tanınıyor. WoRMS kaydında kabul görmüş ad Oxynotus centrina (Linnaeus, 1758); tür Squaliformes takımında, Oxynotidae ailesinde, AphiaID 105914.

Tebliğ Çizelge 1 için gerekçe yayımlamıyor; aşağıdakiler yasağın nedeni değil, türün biyolojisi. FishBase türü dış kıta sahanlığı ile üst kıta yamacında dipte yaşayan bir derin su köpekbalığı olarak kaydediyor ve derinlik aralığını 60-1.309 metre veriyor; Shark Trust 50-780 metre diyor. FishBase’e göre yayılışı Doğu Atlantik’te Biskay Körfezi’nden Senegal’e uzanıyor, Akdeniz’i de kapsıyor. Esas besini dipteki solucanlar: FishBase çok kıllı solucanları ve Sipuncula grubundan solucanları başlıca av, kemikli balıkları, kabukluları ve derisidikenlileri ikincil av olarak veriyor; iki kaynak da türün emerek beslendiğinin düşünüldüğünü yazıyor. Üremesi yavaş. FishBase türü plasentasız ovovivipar, yani yumurtaları anne karnında açılan bir köpekbalığı olarak kaydediyor ve bir batında 7 ya da 8 yavru veriyor; Shark Trust batın büyüklüğünü 7-23 yavru olarak aktarıyor. FishBase’in model tahminleri türün dayanıklılığını "çok düşük", popülasyonun ikiye katlanması için gereken en kısa süreyi 14 yıldan fazla, avcılığa karşı kırılganlığını 100 üzerinden 80 olarak veriyor. Shark Trust türün hedeflenmediğini, ama açık denizde dip ve pelajik trollere kazara takıldığını yazıyor: iri sırt yüzgeçleri ve dikenleri ağa takılmasını kolaylaştırıyor, derinlik aralığı da yayılışının büyük bölümünde tümüyle balıkçılığın erişiminde kalıyor. Aynı rehber Akdeniz’de ve Kuzeydoğu Atlantik’te yerel düşüşlere işaret eden araştırmaları anıyor. FishBase’in IUCN alanında (küresel, sürüm 2025-2) tür Tehlikede (EN) sınıfında, değerlendirme tarihi 31 Ağustos 2020; güncel kategori için asıl kaynak IUCN kaydının kendisidir.

Yasak. Dayanak 6/2 numaralı tebliğ (2024/21). İlgili madde tek cümle: "MADDE 6 - (1) Çizelge 1’de yer alan türlerin, denizlerde ve içsularda avlanmaları tamamen yasaktır." Çizelgenin başlığı "Avlanması tamamen yasak olan türler"; tebliğin 11/8/2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan metninde bu tür "Domuz köpekbalığı / Oxynotus centrina" satırıyla geçiyor. Madde koşul, süre ya da istisna içermiyor. Resmî tam metinde "tesadüf" ve "kazara" sözcükleri geçmiyor; kazayla yakalanan bir Çizelge 1 türü için ayrı bir usul de yok. Kayıtlarımızdaki "İstisna" alanında duran "tesadüfen yakalanırsa zarar vermeden suya iade" notu bize ait bir kayıt notudur, tebliğden alıntı değildir. Yine de bir domuz köpekbalığı oltana takılırsa onu zarar vermeden suya bırakmanı öneririz; bu bir etik öneri, hukuki bir kural değil. Bağlayıcı olan yürürlükteki resmî metnin kendisidir: 11/8/2024 tarihli ve 32629 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğ ile onun 16/4/2025 tarihli ve 32872 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle güncellenmiş hâli.