Yarımgaga Balığı

Bu türü tanımanın en kolay yolu çenelerine bakmak. FishBase alt çenenin gaga gibi çok uzadığını, üst çenenin ise kısa, üçgen biçimli ve pulsuz olduğunu yazıyor; sırt ve anal yüzgeçleri gövdenin arka kısmında duruyor, kuyruk yüzgecinin alt lobu üst lobundan uzun. CIESM’in Akdeniz’deki Egzotik Balıklar Atlası alt çenenin ucunun kırmızı, kuyruk yüzgecinin üst lobunun sarı olduğunu ekliyor. FishBase rengi mavimsi bir sırt ve gümüşi yanlar olarak veriyor; yanlarda 3 ile 9 arasında, çoğunlukla 4–6 dikey bant bulunuyor. Burada dikkatli olman gerekiyor: CIESM Atlası, türü yakın akrabalarından ayırmakta kullanılan bu siyahımsı lekelerin Akdeniz popülasyonunda çoğu zaman soluk olduğunu ya da hiç görünmediğini yazıyor. Atlasın gösterdiği ayırıcı işaret üst çene: Hyporhamphus cinsindeki öteki yarımgagaların üst çenesi pullu, H. far’ınki çıplak. Aynı kaynak, Akdeniz’deki ilk kaydın Hemiramphus marginatus adıyla yapıldığını da not ediyor. Bu türün Türkçe adı FishBase’in Türkiye kaydında ‘yarımgaga balığı’; WoRMS ise Türkçe ad olarak ‘ibikli çomak balığı’nı kaydediyor. ‘Külah balığı’ başka bir balığın adı: FishBase bu adı Fistularia commersonii için listeliyor (/turler/kulah-baligi).

WoRMS kaydında Beloniformes takımının Hemiramphidae ailesinde yer alan türün asıl yurdu Hint-Batı Pasifik. FishBase yayılışını Kızıldeniz ve Doğu Afrika’dan Samoa’ya, kuzeyde Ryukyu Adaları’na, güneyde kuzey Avustralya ve Yeni Kaledonya’ya kadar veriyor ve türün Süveyş Kanalı yoluyla Doğu Akdeniz’e geçtiğini belirtiyor. Aynı kaynağa göre kıyı sularında, bitki örtüsü zengin alanlarda ve kumluk düzlüklerde, 0–6 metre derinlikte yaşıyor; CIESM Atlası da onu kıyıya yakın yüzey sularının balığı olarak tanımlıyor. CIESM Atlası Akdeniz’deki ilk kaydı 1927’ye, Filistin kıyısına tarihliyor; ardından Suriye, 1938’de Rodos, daha sonra Mısır ve Tunus kayıtları geliyor, tür Cezayir kıyılarına ve İtalya’da Lampedusa’ya da ulaşmış. Atlasa göre Doğu Akdeniz’de Sicilya Boğazı’na kadar çok bol; Levant’ta büyük sürüleri çoğunlukla gırgırla, zaman zaman fanyalı ağla avlanıyor. Türkiye’de Çinar ve arkadaşlarının 2021’de PLOS ONE’da yayımladığı yabancı türler listesi ilk gözlem yılını Akdeniz (Levant) kıyısı için 1942, Ege için 2009 olarak veriyor ve türü ‘yerleşik’ sınıfına koyuyor. Ege’deki kaydı Akça ve Bilecenoğlu’nun 2010’da Mediterranean Marine Science’ta yayımladığı not anlatıyor: 10 Kasım 2009’da Eski Foça’da, Aslanburnu açıklarında bir gırgır teknesi 14,6 santimetre standart boyda bir örnek yakaladı, aralık ayında aynı yerden yedi birey daha çıktı. Yazarlar bunu Ege’deki en kuzey kayıt ve yerleşik bir popülasyonun işareti olarak değerlendiriyor.

Sürü hâlinde yaşayan bir balık. CIESM Atlası suyun yüzünde sıçrayabildiğini ve gövdesinin yarısı sudan dışarıdayken yüzeyde kayarak ilerleyebildiğini yazıyor. Beslenmede kaynaklar ayrışıyor: FishBase erişkinlerin çoğunlukla deniz çayırlarıyla, daha az ölçüde yeşil alglerle ve diyatomelerle beslendiğini söylüyor; CIESM Atlası ise besinini zooplankton ve yüzen nesneler olarak veriyor. Üremede CIESM yumurtaların iri olduğunu ve yapışkan ipliklerle yüzen ya da dipteki nesnelere tutunduğunu, FishBase ise türün haliçlerde ürediğini yazıyor. Mısır’daki Bardawil lagününde yapılıp 2019’da Egyptian Journal of Aquatic Biology and Fisheries’te yayımlanan çalışma yumurtlamanın mayıs–temmuz arasında olduğunu ve en uzun ömrün 4 yıl olduğunu buldu. FishBase türü ticari balıkçılıkta avlanan, sportif avcılıkta hedeflenen ve zaman zaman yem olarak kullanılan bir balık olarak kaydediyor.